Klauzule w umowie wydawniczej decydują o tym, ile naprawdę zarobisz na książce, ile praw zostanie z Tobą i co stanie się z Twoim tekstem albo ilustracją, kiedy współpraca z wydawnictwem się zakończy. Może jesteś autorką, która właśnie dostała od wydawnictwa propozycję umowy i chce wiedzieć co konkretnie w umowie zmienić? Jak te zmiany uzasadnić, gdy redaktor odpowie: „To standardowa umowa, wszyscy ją podpisują„. Być może debiut masz już za sobą ale pierwsze doświadczenia pokazały Ci, że nieświadomie oddałaś część praw do utworu i więcej tego błędu popełnić nie chcesz ?
W tym artykule chcę Ci pokazać, że umowę wydawniczą można i wręcz trzeba negocjować. Właśnie w ten sposób chronisz siebie i swoje dzieło przed utratą praw.
W moim wcześniejszych artykułach omówiłam m.in. najczęstsze błędy w umowach wydawniczych, które widzę w umowach autorskich na co dzień. Tutaj idę o krok dalej. Chcę Ci dać narzędzie, które pozwoli Ci dobrze i samodzielnie negocjować umowę wydawniczą. Możesz to zrobić ze zrozumieniem, dobrą argumentacją, a przede wszystkim z uwzględnieniem Twojego interesu jako twórcy.
Co negocjować w umowie wydawniczej – 17 klauzul, które chronią autora i ilustratora.
Z moich rozmów z autorami tekstu i ilustracji wynika, że często czujecie, że postanowienia przedstawionej Wam do podpisu umowy nie odzwierciedlają w pełni tego, co ustaliliście z redaktorem prowadzącym. Bardzo często słyszycie, że to „standardowa umowa„, „wszyscy nasi autorzy taką podpisują” albo że „będziecie współpracować tak, jak ustaliliście podczas rozmowy ale umowy nie zmieniamy„. Wydawnictwa, szczególnie te większe podpsują nawet kilkadziesiąt umów wydawniczych tygodniowo. Dla nich jest to standard. Dla Ciebie jednak to dokument, który często dotyczy najważniejszego dzieła w życiu. W tym artykule chcę Ci pokazać, że możesz negocjować swoją umowę wydawniczą. Wyjaśnię Ci jak to zrobić konkretnie i merytorycznie. Podpowiem jakich argumentów użyć, dzięki którym uzasadnisz swoją prośbę o zmianę paragrafów. Dzięki temu współpracę rozpoczniesz ze spokojem, że Twoje prawa zostały w umowie z wydawnictwem zabezpieczone.
Czy klauzule w umowie wydawniczej można w ogóle negocjować?
Oczywiście, że tak! Umowa wydawnicza to umowa, która musi być idealnie dopasowana do Ciebie i Twojego wydawnictwa. Każdy z Was może proponować zmiany i klauzule do umowy. Najczęściej wiecie, że macie wspólny cel: jak najlepsza sprzedaż i promocja Twojego dzieła. Umowa zawsze będzie zawierała klauzule, które w jakimś stopniu będą korzystniejsze dla jednej albo drugiej strony. Odpowiednie zapisy w umowie wydawniczej mogą jednak uchronić Cię przed wieloma negatywnymi konsekwencjami, które często widać dopiero po kilku latach.
Licencja czy przeniesienie autorskich praw majątkowych – fundamentalne klauzule w umowie wydawniczej.
Najważniejszym punktem każdej negocjacji jest to, czy współpracować na podstawie licencji czy zgodzić się na przeniesienie autorskich praw majątkowych? Moim zdaniem to często najważniejszy element całych negocjacji. Dlaczego? Z tego powodu, że dalsza część takich rozmów zależy od tego, czy, ile i jakich praw autor zachowuje dla siebie. I tu obalamy pierwszy mit. Żeby wydać książkę z wydawcą, wcale nie musisz godzić się na przeniesienie autorskich praw majątkowych.
Inne decyzje podejmujemy, gdy współpraca ma się opierać na czasowym korzystaniu z praw, a inne kiedy oddajemy je na zawsze. W skrócie – ta decyzja ma wpływ na kolejne klauzule w umowie wydawniczej. Z tego powodu to bardzo ważna decyzja.
Umowa autorska licencyjna.
Licencja może mieć charakter licencji wyłącznej albo licencji niewyłącznej. Jeśli udzielasz licencji, to pozwalasz wydawnictwu przez ustalony czas korzystać ze swojego tekstu czy ilustracji. Sam tych praw nie tracisz. One cały czas są Twoje. To, w jakim zakresie wydawca będzie mógł z nich korzystać opisujecie w polach eksploatacji. To tam znajduje się źródło odpowiedzi na pytanie, co wydawca może, a czego nie może zrobić z Twoim dziełem.
Jeśli uzgodnicie między sobą licencję wyłączną to będzie oznaczało, że tylko ten jeden, konkretny wydawca może korzystać z Twojej pracy. Ty jako autor obiecujesz, że w tym samym czasie takiej samej współpracy z konkurencją nie podejmiesz. Licencja niewyłączna oznacz więc, że współpraca z konkurencją jest możliwa i od Ciebie zależy, czy chcesz ją podjąć.
Umowa z przeniesieniem autorskich praw majątkowych.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych to zupełnie inna sytuacja biznesowa. Jeśli przenosisz prawa na wydawcę, to jednocześnie pozbawiasz ich siebie. To, jak zabezpieczysz się na wypadek braku zapłaty wynagrodzenia w takiej sytuacji zależy od tego, jakie masz klauzule w umowie.
Jeśli chcesz wiedzieć, jak nabyć prawa autorskie do książki sprawdź mój wcześniejszy artykuł: Prawa autorskie do książki – jak je skutecznie nabyć?
O różnicach pomiędzy licencją, a przeniesieniem praw autorskich pisałam w osobnym artykule. Zachęcam Cię do zapoznania się z jego treścią.
Klauzule w umowie wydawniczej – przegląd 17 gotowych zapisów chroniących autorów tekstu i ilustracji.
Poniżej znajdziesz mój osobisty ranking najważniejszych 17 klauzul w umowie wydawniczej. Z mojego doświadczenia wynika, że to one najczęściej stanowią źródło nieporozumień albo konfliktów w relacji autor – wydawca. Właśnie te klauzule znajdziesz w moim gotowym produkcie dla autorów tekstu i ilustracji.
ROZWIŃ I SPRAWDŹ 17 NAJWAŻNIEJSZYCH KLAUZUL W UMOWIE WYDAWNICZEJ CHRONIĄCYCH AUTORÓW TEKSTU I ILUSTRACJI.
1. Udzielenie licencji zamiast przeniesienia praw autorskich.
- strategiczna decyzja dla całej współpracy autora z wydawcą – obie opcje są dobre, jeśli każdą z nich wybierzesz świadomie,
- powszechnym mitem jest jednak, że do wydania książki z wydawcą konieczne jest przeniesienie na niego autorskich praw majątkowych.
2. Moment przeniesienia praw autorskich.
- dobrze napisana klauzula o przeniesieniu praw autorskich może uchronić Cię od utraty praw do tekstu/ ilustracji
- takie klauzule w umowach mogą dobrze dyscyplinować wydawcę do terminowych płatności,
3. Dodatkowe wynagrodzenie za prawa zależne zamiast jednego wynagrodzenia za wszystko.
- klauzula pozwala uzyskać dodatkowe wynagrodzenie od wydawcy za korzystanie z praw autorskich w ramach innego przedsięwzięcia (modyfikacji, adaptacji)
4. Udzielenie zgody na prawa zależne wyłącznie w postaci tłumaczenia tekstu – bez sprzedaży praw do ekranizacji.
- udzielanie zgody na korzystanie z praw zależnych tylko w zakresie związanym z wydaniem książki w Polsce i zagranicą, bez utraty praw do ekranizacji i wynagrodzenia z tego tytułu
5. Zakaz modyfikacji utworu przy użyciu narzędzi AI.
- klauzula wprost wyłączająca możliwość udostępnienia utworu do trenowania narzędzi AI ( np. po to, żeby później napisać kolejny tom tej samej książki),
6. Dokładne określenie sposobu oznaczenia autora w książce i miejsce udostępnienia informacji dla czytelników.
- sposób i miejsce oznaczania autora tekstu czy ilustracji w książce nie jest prawnie uregulowany, dlatego w umowie dokładnie określacie te parametry
7. Procedura ustalania ostatecznego tytułu książki.
- unikasz sytuacji, w której wydawca na ostatniej prostej do wydania książki zmienił jej tytuł na taki, który uważa na lepszy bez konsultacji z Tobą
8. Wykorzystanie wizerunku do działań marketingowych.
- dobra promocja i reklama książki wymaga korzystania z Twojego wizerunku
- klauzula pomaga określić jak dokładnie wydawca może wykorzystać Twój wizerunek, w jakich miejscach i w jaki sposób.
9. Wypowiedzenie umowy licencyjnej w przypadku, gdy wydawca opóźnia się z zapłatą wynagrodzenia.
- wypowiedzenie umowy licencyjnej, bez dodatkowych klauzul w umowie autorskiej wcale nie jest takie proste i co do zasady trwa minimum rok – ta klauzula pomaga Ci zabezpieczyć się na wypadek niepowodzenia współpracy z wydawcą
10. Prawo pierwszeństwa wydawcy, które nie narzuca autorowi tych samych warunków współpracy w przyszłości.
- klauzula pomaga zabezpieczyć interes autora, aby za 5 czy 10 lat nie musiał podpisać z wydawcą umowy na tych samych warunkach (np. w zakresie wynagrodzenia)
11. Wynagrodzenie procentowe autora liczone od innego parametru niż cena zbytu netto po rabatach (np. liczone od ceny okładkowej).
- w przypadku rozliczenia procentowego bardzo ważne jest, w jaki sposób będzie liczony wynegocjowany przez Ciebie procent od udzielonej licencji czy przeniesienia autorskich praw majątkowych,
- różnica w ostatecznym rozliczeniu – w zależności od głównego parametru – może być naprawdę bardzo duża
12. Możliwość rezygnacji ze współpracy z wydawcą, jeśli ten nie wyda ostatecznie książki.
- w umowie możesz uchronić się przed sytuacją, w której oddajesz swoje prawa, a wydawca nigdy Twojej publikacji nie wyda, przez co nikt nie będzie miał szansy zapoznać się z Twoją twórczością
13. Sprawozdania finansowe i prawo do audytu.
- jeśli Twoje wynagrodzenie będzie rozliczane w oparciu o raport ze sprzedaży, to bardzo ważne jest zadbanie o to, co ma się w nim znajdować i kiedy ma być przesyłane i przez kogo,
- ps: dobry raport ze sprzedaży to nie edytowalny exel przesłany w mailu
14. Zakaz syntetycznego głosu (AI) w audiobooku.
- większość twórców nie chce, żeby ich audiobook został wydany przy pomocy sztucznej inteligencji (AI), dlatego odpowiednią klauzulą w umowie możesz o to zadbać
15. Egzemplarze autorskie i cena zakupu dodatkowych egzemplarzy.
- wskazujesz w umowie wprost ile egzemplarzy autorskich dostaniesz, a jeśli to dla Ciebie za mało możesz negocjować lepsze warunki, po których publikację będziesz mogła kupić
16. Minimalne działania promocyjne Wydawcy.
- dobre reklama i promocja książki to wspólna praca autora i wydawcy,
- w umowie ustalacie, co w tym zakresie zrobicie, do czego się zobowiązujecie i ma wyglądać marketing Waszej książki.
17. Pola eksploatacji pozwalające na wydanie książki papierowej i ebooka oraz audiobooka.
- pola eksploatacji w umowie wydawniczej to jeden z najważniejszych punktów w umowie; to pola eksploatacji mówią nam o tym, co wydawca może, a czego nie może zrobić z Twoim tekstem czy ilustracją,
- pola eksploatacji powinny oddawać treść uzgodnień między stronami, a często zawierają cały katalog uprawnień (od wydania książki, po gadżety, zabawki, aż po adaptacje filmowe)
Jak rozmawiać z wydawcą o klauzulach w umowie wydawniczej?
Przede wszystkim – merytorycznie! Sama świadomość tego, że musisz zadbać o zmianę zaproponowanej Ci klauzuli w umowie wydawniczej to bardzo dobry początek. Musisz jednak umieć podać powód takiej zmiany, który przekona drugą stronę do Twoich racji albo otworzy przestrzeń do rzetelnej dyskusji. Powody zmiany mogą być różne: mogą wynikać z konkretnych przepisów prawa, realiów rynku książki i panujących tu zwyczajów, a mogą być oparte wyłącznie o siłę Twojej marki osobistej na rynku wydawniczym jako twórcy. Niezależnie od tego która kategoria znajdzie zastosowanie w konkretnym przypadku za propozycją zmiany musi iść konkretna, merytoryczna argumentacja.
E-book: „17 klauzul dla lepszych warunków umowy wydawniczej chroniących prawa autora.” – produkt dostępny już wkrótce!
Potrzebujesz więcej wiedzy z tego zakres?
